Giáo hội Việt Nam đang sống trong một hoàn cảnh mà ít nơi trên thế giới phải chịu: một chế độ độc tài toàn trị, nơi công an và nhà nước có thể gây áp lực, đe dọa, khủng bố, hoặc bỏ tù bất kỳ ai dám nói điều bất lợi cho chế độ. Trong bối cảnh ấy, mọi giám mục, linh mục và giáo dân đều sống với một nỗi sợ âm thầm. Nỗi sợ ấy không phải là yếu đuối; nó là thực tế. Nó là không khí mà mọi người phải hít thở mỗi ngày. Nó là bóng tối bao phủ mọi quyết định, mọi lời nói, mọi hành động.

Phong Trào Giáo dân Việt Nam Hải ngoại không chỉ là một hội đoàn đạo đức. Phong Trào là một nỗ lực nhằm giúp người giáo dân sống đúng vai trò của mình: vai trò ngôn sứ, vai trò công dân, vai trò người xây dựng cộng đồng. Học thuyết Xã hội giúp Phong Trào đào tạo những giáo dân trưởng thành, biết suy nghĩ độc lập, biết hành động có trách nhiệm, và biết đóng góp vào sự phát triển, thăng tiến của xã hội sở tại.

Ý thức trách nhiệm đối với sự tồn vong và phát triển của quốc gia, đối với công bằng xã hội, đối với phẩm giá con người, đối với những tội ác và bất công đang lan tràn trong xã hội, không phải là điều gì xa lạ đối với người Kitô hữu. Đó là một phần không thể thiếu được của một đức tin thật sự và đúng nghĩa. Chủ trương đời sống Kitô hữu chỉ cần thực hiện trong nhà thờ là một hình thức rối đạo trong thực hành.

Trong đời sống Giáo hội, có những biến cố không chỉ gây xôn xao trong cộng đoàn, mà còn buộc người ta phải đặt lại những câu hỏi căn bản về bản chất của quyền bính và sự thật. Sắc lệnh ngày 7/7/2026 của Đức Giám mục Anphong Nguyễn Hữu Long mở án hình sự ngoại tư pháp đối với linh mục Antôn Đặng Hữu Nam là một biến cố như thế. Nó không chỉ là một văn bản pháp lý; nó là một tấm gương phản chiếu tình trạng khủng hoảng quyền bính trong giáo phận Vinh suốt nhiều năm qua.

Những chân lý tôn giáo đều là những chân lý «cho không biếu không», người dạy chân lý thường không đòi hỏi một khoản thù lao nào. Nhưng để hiểu và lãnh hội được, người muốn hiểu phải dám hy sinh tất cả, không tiếc một điều gì: từ của cải, sức khỏe cho đến mạng sống, nhất là phải «từ bỏ mình», nghĩa là không đặt nặng «cái tôi» và cố chấp vào những hiểu biết của mình

Đọc bài Tin Mừng «Dụ ngôn người gieo giống», ta cần xác định cho thật rõ mình phải gieo «nhân» nào vào tâm hồn ta để có sự sống đời đời, và sau đó phải tạo «duyên» tức biến tâm hồn ta thành thửa đất tốt bằng cách nào để «nhân» đó phát triển thành «quả». Điều tối quan trọng là đừng gieo lầm «nhân» kẻo uổng công tu tập hay giữ đạo cả đời một cách sai lạc.

Sự thánh thiện hay đạo đức của người Kitô hữu không được đo bằng số lần đi lễ, số kinh đọc, hay số việc lành làm được, mà được đo bằng cách họ đối xử với cha mẹ mình khi các ngài đã già. Khi cha mẹ còn khỏe, ta yêu thương họ dễ lắm. Nhưng khi cha mẹ yếu đi, chậm đi, quên đi, lẩm cẩm đi… Đó mới là lúc Thiên Chúa nhìn vào lòng ta. Đó mới là lúc Đức ái Kitô giáo trở thành hành động thật sự. Đó mới là lúc ta trả lại cho cha mẹ một phần rất nhỏ của tình yêu mà họ đã dành cho ta suốt cả đời.

Viết bài này không phải để lên án, mà để soi sáng. Không phải để gieo bi quan, mà để nhắc rằng quê hương vẫn cần sự quan tâm của chúng ta, những người Việt đang sống xa xứ nhưng vẫn còn trái tim hướng về đất mẹ. Bài viết này cố gắng phác họa một bức tranh toàn diện nhất có thể về Việt Nam năm 2026, dựa trên những dữ kiện có thật, những báo cáo quốc tế, và những câu chuyện người dân kể lại.

Trên đời, ta thấy người thiện và người ác đều sống chung với nhau trong cùng một xã hội. Môi trường nào cũng có đủ hai hạng người ấy. Do ảnh hưởng lẫn nhau, người xấu có thể trở thành người tốt, và ngược lại. Chính vì thế, nếu người tốt biết tích cực hoạt động cho điều thiện, biết làm gương sáng, họ có thể trở thành «men tốt» biến những người xấu chung quanh mình thành người tốt.

Thiên Chúa cho phép sự ác xuất hiện để thử thách và thanh luyện con người. Thật vậy, ngay từ nguyên thủy, Thiên Chúa đã dựng nên trong vườn địa đàng một cây «biết lành biết dữ», còn gọi là cây «thiện ác», đồng thời cho phép con rắn – tức ma quỉ, hiện thân của sự ác – xuất hiện để cám dỗ con người hầu thử thách lòng trung thành và vâng phục của họ đối với Ngài. Và con người đã sa ngã.